Konya Ovası’nda TarımGES: Aynı tarladan ürün ve elektrik.

Solar3GW, ODTÜ-GÜNAM ve TAGEM, Konya Ovası’nda 60 kilovatlık TarımGES pilotunda ilk hasadı aldı; aynı tarladan elektrik ve ürün üretildi. Solar3GW güneş enerjisi alanında bir düşünce kuruluşu; ODTÜ-GÜNAM’ın tam adı Orta Doğu Teknik Üniversitesi Güneş Enerjisi Araştırma ve Uygulama Merkezi, TAGEM ise Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü.

Konya Ovası’nda ilk hasat ne gösterdi?

Pilot sahada güneş panellerinin altında ekilen karabuğday, panellerin olmadığı kontrol sahasına göre %7 daha fazla ürün verdi. Sulama için kullanılan su miktarı da %20 azaldı.

Kuraklık ve yer altı su seviyelerindeki gerileme düşünüldüğünde bu iki sonuç, Konya Ovası’ndaki üretici için doğrudan önemli.

• Pilot gücü: 60 kW

• İlk ürün: karabuğday

• Verim farkı: +%7 (kontrol sahasına göre)

• Su kullanımı: -%20 (üretimde)

Turhan, bazı üreticilerin paneller nedeniyle tarım arazilerini kaybetme endişesi taşıdığını; Konya’daki pilot uygulamanın bu kaygıların giderilmesine katkı sağlayacağını belirtti.

"Tarım arazisi korunacak, verim artırılacak ve ucuz enerji üretilecek." — Yusuf Bahadır Turhan, Solar3GW Yönetim Kurulu Başkanı

Sistem nasıl işliyor: gölgeleme, su ve yağmur

Paneller, tarlada çalışmayı ve ekim-dikimi engellemeyecek şekilde yükseltilerek yerleştirildi. Gölge, yazın aşırı ısı yükünü düşürürken toprağın nemini daha uzun süre tutmasına yardım etti. Bu sayede sulama ihtiyacı azaldı.

Sistemde paneller üzerinde biriken yağmur suyu toplanıp sulamada değerlendirilebiliyor. Böylece üretici, su stresinin arttığı dönemlerde bile tarlayı daha uzun süre yaşatabiliyor.

Çalışmanın ilk bulguları, uygun ürün–saha eşleşmesi yapıldığında zorlayıcı iklim koşullarında tarımın sürdürülebileceğine işaret ediyor. Aynı arazi, tarımsal çıktının yanında elektrikten gelir üretme olanağı da sunuyor.

Maliyet farkı ve geri dönüş süresi

TarımGES’in ilk yatırım maliyeti, klasik arazi tipi güneş santrallerine göre daha yüksek. Geleneksel sahalarda megavat başına kurulum maliyeti yaklaşık 400 bin dolar (yaklaşık 19,9 milyon TL) düzeyindeyken TarımGES’te bu tutar 550–560 bin dolara (yaklaşık 27,4–27,9 milyon TL) çıkabiliyor.

Tarıma uygun yükseklik sağlayan taşıyıcı sistemler, toplam yatırımda %30–40 civarında artış yaratabiliyor. Buna karşın, tarımsal üretim ve elektrik satışından doğan iki ayrı gelir kalemi sayesinde yatırımın 8–10 yılda kendini amorti edebileceği belirtiliyor.

Türkiye için 190 GW potansiyel ve düzenleme ihtiyacı

Solar3GW’ye göre, tarım arazilerinin yalnızca %1’i TarımGES için kullanılsa bile gelişen teknolojilerle yaklaşık 190 GW’lık kurulu güce ulaşmak mümkün. Bu büyüklük, mevcut güneş kurulu gücünün yaklaşık yedi katına denk geliyor.

Yatırımların hızlanması için TarımGES’e özel alanlar belirlenmesi ve YEKA modeliyle ihalelerin kurgulanması öneriliyor. Turhan, bu kapsamda Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları (YEKA) modeliyle yatırımlar yapılmasını açıkça önerdi.

Mevzuatta, tarım arazilerinde güneş kurulumu için bugün çeşitli sınırlamalar bulunuyor. Bu nedenle, üretimi aksatmayacak yerleşim ve tasarımları mümkün kılacak yeni düzenlemelere ihtiyaç olduğu vurgulanıyor. Amaç, tarlanın tarım işlevini koruyarak enerji üretimini mümkün kılmak.

"Burada temel önceliğimiz, tarım arazilerinde elektrik üretmek değil, tarımsal üretimi daha verimli, dirençli ve sürdürülebilir hale getirmek olmalıdır." — Doç. Dr. Talat Özden, ODTÜ-GÜNAM Entegre Fotovoltaik Teknolojileri Birimi Koordinatörü

Özden, kuraklık, su kıtlığı ve aşırı sıcaklıkların yanı sıra enerji ve sulama maliyetlerinin de çiftçiyi zorladığını belirtiyor. Değişen yağış düzenlerinin de üretimi giderek zorlaştırdığını hatırlatıyor. TarımGES’in başarısının, elektriğe ek olarak doğrudan tarıma sağladığı katkıyla ölçülmesi gerektiğini vurguluyor.

Doğru ürün seçimi ve uygun sistem tasarımıyla su tüketimi azaltılırken, üretimin iklim değişikliğine daha dayanıklı hale gelmesi hedefleniyor.

Türkiye'de durum

Pilot uygulama Konya Ovası’nda yürütülüyor. Tarım arazilerinde güneş kurulumu için mevcut mevzuatta sınırlamalar var; TarımGES’in yaygınlaşması için yeni düzenlemelerin önemi vurgulanıyor. TarımGES için YEKA modeliyle alan ve ihale öneriliyor. Konya Ovası, Türkiye’nin önemli tarımsal üretim merkezlerinden biri.

Not: TL karşılıkları, TCMB'nin 26 Ekim 2026 tarihli döviz satış kuruyla (1 ABD doları = 49,76 TL) yaklaşık olarak hesaplanmıştır.