TarımGES pilotunda ilk sonuçlar: Konya Ovası’nda karabuğday verimi %7 yükseldi, su kullanımı %20 azaldı.

Konya Ovası’nda Solar3GW, ODTÜ-GÜNAM ve TAGEM işbirliğiyle kurulan 60 kW’lık TarımGES pilotunda ilk hasat alındı; karabuğdayda verim %7 yükseldi, su kullanımı %20 düştü. Karşılaştırmalar kontrol sahasına göre yapıldı.

Tarım ve elektrik aynı tarlada nasıl buluştu?

TarımGES, tarlada ürün yetiştirirken aynı anda güneşten elektrik üretmeyi amaçlayan düzen. Paneller ürünlerin üstüne yükseltilmiş yapılara yerleştiriliyor. Bu sayede gölgeleme, aşırı sıcak ve dolu gibi olumsuzluklara karşı bitkiye kalkan oluyor; toprak daha az su kaybediyor.

Panel yüzeyinden toplanan yağmur suyu da sulamaya yönlendirilebiliyor.

• Yer: Konya Ovası

• Güç: 60 kilovat

• Paydaşlar: Solar3GW, ODTÜ-GÜNAM (ODTÜ-GÜNAM), TAGEM

• İlk ürün: Karabuğday (hasat tamamlandı)

Solar3GW, güneş enerjisi alanında bir düşünce kuruluşu. ODTÜ-GÜNAM’ın tam adı Orta Doğu Teknik Üniversitesi Güneş Enerjisi Araştırma ve Uygulama Merkezi; TAGEM ise Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü.

“Tarım arazisi korunacak, verim artacak ve ucuz enerji üretilecek. Çiftçi için ‘kazan-kazan’ durumu var.” — Yusuf Bahadır Turhan, Solar3GW Yönetim Kurulu Başkanı

Çiftçi ne kazanıyor, engel ne?

Solar3GW’den Yusuf Bahadır Turhan, modelin çiftçiye iki gelir kapısı açtığını söylüyor: ürün geliri ve elektrikten gelir. Ürün çeşidine ve piyasa koşullarına göre geleneksel ekime kıyasla daha yüksek gelir oluşturulabileceğini belirtiyor. Turhan’a göre yaygın bir kaygı, “tarım arazisi elden gider mi?”

sorusu. Konya’daki saha, paneller altında da ekim-dikimin sürdüğünü göstererek bu kaygıyı azaltmayı hedefliyor. Aşırı hava olayları nedeniyle ekilemeyen arazilerde, paneller sayesinde ekim yapılabileceğini de ekliyor.

Bugünkü mevzuat, tarım arazilerinde yalnız öz tüketime yönelik ve toplam alanın %1’ini aşmayan GES kurulumuna izin veriyor. Turhan, tarımsal toplulaştırma mantığıyla TarımGES alanlarının da birleştirilip “TarımGES YEKA”ları olarak ihaleye çıkılmasını öneriyor.

Arazilerin yalnız %1’inin bu amaçla ayrılması hâlinde, teknolojideki ilerleme sayesinde yaklaşık 190 gigavatlık TarımGES gücü kurulabileceğini savunuyor.

Bu tutarın, mevcut toplam GES kurulu gücünün yedi katı olduğuna dikkat çekiyor. Bu adımın ölçek ekonomisi yaratacağını savunuyor.

Maliyet denklemi: daha pahalı kurulum, benzer geri dönüş

Tarla üstü taşıyıcı yapılar nedeniyle TarımGES kurulumunda maliyet, klasik arazi GES’ine göre %30–40 artabiliyor. Bugün yaygın güneş santralinde megavat başına kurulum maliyeti yaklaşık 400 bin dolar (yaklaşık 19,9 milyon TL) seviyesinde.

Turhan, TarımGES’te bu bedelin 550–560 bin dolara (yaklaşık 27,4–27,9 milyon TL) çıktığını; ancak enerji geliri ve üründeki artışın bu farkı kapattığını söylüyor.

Yatırımın 8–10 yılda kendini geri ödediğini, bunun klasik güneş yatırımıyla benzer olduğunu belirtiyor.

“Önceliğimiz, tarım arazilerinde elektrik üretmek değil; tarımsal üretimi daha verimli ve dayanıklı kılmak olmalı. TarımGES’in değerini, ürettiği elektriğin yanı sıra tarıma sağladığı somut katkıyla ölçmeliyiz.” — Doç. Dr. Talat Özden, ODTÜ-GÜNAM Entegre Fotovoltaik Teknolojileri Birimi Koordinatörü

Neden önemli: su baskısı ve iklim dalgalanması

Türkiye su stresi yaşayan ülkeler arasında. Kuraklık, uzun sıcak hava dalgaları ve düzensiz yağış, tarladaki ürünü doğrudan etkiliyor. ODTÜ-GÜNAM’dan Doç. Dr. Talat Özden, bu koşulların çiftçinin sulama ve enerji faturasını yükselttiğini, TarımGES’in doğru ürün seçimi ve iklime uygun tasarımla bu baskıyı azaltabileceğini vurguluyor.

Konya’daki ilk ölçümler, panellerin gölgesi ve yağmur suyunun geri kazanımı sayesinde su kullanımında kayda değer azalmaya işaret ediyor.

Özden, aynı arazi üzerinde eş zamanlı gıda ve enerji üretiminin; doğru ürün seçimi, uygun iklim koşulları ve tarımsal ihtiyaçları esas alan sistem tasarımlarıyla arazi kullanım verimliliğini artırabileceğini, su kullanım etkinliğini iyileştirebileceğini ve iklim değişikliğinin tarımsal üretim üzerindeki olumsuz etkilerini azaltabileceğini belirtiyor.

Karabuğday yalnız ilk adım. Farklı bitkiler, farklı iklimlerde benzer sonuç verirse, model geniş alanlara yayılabilir. Sahanın sonraki denemelerinde başka ürünlerin de performansının ölçülmesi bekleniyor.

Paydaşlar, sahadan çıkacak verinin politika yapıcılar için karar desteği sağlayacağını belirtiyor; tarih verilmiş bir karar takvimi ise bulunmuyor.

Sıradaki adım

Pilot projeden daha çok ürün ve mevsim verisi geldikçe, su tasarrufu ve verim artışının sürekliliği test edilecek. Elektrik üretiminden elde edilecek gelirin çiftçi nakit akışına etkisi de rakamlarla görülecek.

Mevzuat değişikliği için “TarımGES YEKA” önerisi masada; resmi bir duyuru veya takvim henüz açıklanmadı.

Türkiye'de durum - Proje Konya Ovası’nda faal durumda. - Tarım arazilerinde bugün yalnız öz tüketime ve arazinin %1’ine kadar GES’e izin veriliyor. - TarımGES alanlarının YEKA olarak ihale edilmesine dair resmi bir adım veya tarih açıklanmadı.

Not: TL karşılıkları, TCMB'nin 26 Ekim 2026 tarihli döviz satış kuruyla (1 ABD doları = 49,76 TL) yaklaşık olarak hesaplanmıştır.