Özbek Dili Bayramı Ankara ve Konya’da kutlandı.

Özbek Dili Bayramı, Ankara ve Konya’da düzenlenen geniş katılımlı programlarla kutlandı. Etkinlikler, Özbek Türkçesinin tarihî derinliğini, edebî gücünü ve ortak kültürel mirası görünür kılmayı amaçladı. Programlara akademisyenler, öğrenciler, kültür temsilcileri ve yerel topluluklar katıldı.

Ankara’daki açılış ve vurgular

Ankara’da gerçekleştirilen Özbek Dili Bayramı Programı, Türk dünyası şehitleri için saygı duruşu ve İstiklal Marşı ile başladı. Açılış konuşmalarını Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi ve TÜRPAV Başkanı Dr. Sinan Demirtürk ile Öz-Tad Öz-Türkistan Kültür Eğitim Araştırma ve Strateji Derneği Başkanı Abdurrahim Masumi yaptı.

Konuşmacılar, dilin milletlerin hafızasını, kimliğini ve medeniyetini geleceğe taşıyan en güçlü köprü olduğunun altını çizdi. Ali Şîr Nevâî Derneği Kurucu Başkanı ve Eski Büyükelçi Dr. Selam Asım da Afganistan’da geçmişte ana dilinde konuşmanın dahi yasaklandığı dönemleri hatırlattı.

• “Afganistan Türkleri” belgeseli programda gösterildi.

• İpek Yolu’nun kadim melodilerini yansıtan geleneksel müzikler seslendirildi.

• Şiir sunumlarıyla edebî miras sahneye taşındı.

Konya’da “29 Mizan Ulusal Özbek Dili Bayramı”

Kutlamalar Konya’da Zindankale Kültür Merkezi’nin Süleyman Şah Salonu’nda da sürdü. Program, Konya’da yaşayan Özbek öğrenciler ve yerel toplumun yanı sıra Türkiye, Afganistan, Özbekistan ve farklı ülkelerden akademisyenler ile kültür dostlarını bir araya getirdi.

Etkinlik kapsamında Özbek dilinin tarihi, edebî değeri ve kültürel mirası üzerine bir panel düzenlendi. Yüz yüze katılan bilim insanlarının yanı sıra Özbekistan’dan bir dilbilimci çevrim içi bağlandı ve değerlendirmelerini paylaştı.

Konya’daki programda Özbekçe şarkılar seslendirildi, genç şairler şiirler okudu. Ayrıca Özbek dili ve tarihiyle ilgili bir kitap sergisi ve geleneksel yemek gösterileri düzenlendi; katılımcılara zengin bir kültürel atmosfer sunuldu.

Lehçe ve yazım: Afganistan Özbekçesinin özellikleri

Dernek Başkanı Abdurrahim Masumi, Afganistan’ın kuzeyinde (Mezar-ı Şerif, Belh, Cevizcan, Faryab) yoğunlaşan yaklaşık 8 milyon Özbek’in konuştuğu Özbekçenin özelliklerini anlattı. Masumi’ye göre Afganistan’da konuşulan lehçe Fars-Arap alfabesiyle yazılıyor.

Masumi, bu lehçenin Klasik Çağatay Türkçesi yapısını ve Farsça fonetiğini, Özbekistan Cumhuriyeti’ndeki standart Özbekçeye kıyasla daha fazla koruduğunu belirtti. Bu teknik ayrım, dilin tarihî sürekliliğinin izlerini günümüze taşıyor.

Statü ve yaygınlaşma: Bayram nasıl yasalaştı?

Afganistan’daki Özbek Türklerinin milletvekilleri, bürokratları, yazar, şair, gazeteci ve aksakalları uzun süren çabalar yürüttü. Bu çalışmalar sonucunda Özbek Dili Bayramı, Cumhurbaşkanlığı kararıyla Meclis’e sunularak yasalaştı.

Tarihî adımın ardından 2020 yılından bu yana Özbek Dili Bayramı, Güney Türkistan Türkleri başta olmak üzere dünyanın dört bir yanında kutlanıyor. Bu yıl Türkiye’de Ankara ve Konya’da yapılan programlar, bayramın yalnızca bir tören değil; aynı zamanda güçlü bir kültürel buluşma olduğuna işaret etti.

Dr. Selam Asım, günün bir “zülümden kurtuluş ve kimliğe sahip çıkış” anlamı taşıdığını vurguladı. Ankara ve Konya’daki iki programın yoğun katılımla yapılması, dilin yalnızca bir iletişim aracı değil; tarihin, kimliğin ve ortak hafızanın taşıyıcısı olarak görüldüğünü bir kez daha gösterdi.

Neden önemli?

Ankara ve Konya’daki buluşmalar, Türkiye’de yaşayan Özbek öğrenciler ile yerel toplumun doğrudan temas kurmasını sağladı. Panel, belgesel, müzik ve şiir gibi unsurların bir arada sunulması, dilin kültürel bağlamını somutlaştırdı.

Programların akademik içerikle sahne sanatlarını birleştiren yapısı, dilin geçmişten bugüne uzanan hatlarını görünür kıldı. Zindankale Kültür Merkezi’ndeki çevrim içi–yüz yüze karışık katılım modeli ise farklı ülkelerden uzmanların aynı masa etrafında buluşmasına imkân verdi.